تبلیغات
کلمه - خداشناسی
 
کلمه
کل یوم عاشورا و کلّ ارضٍ کربلا
درباره وبلاگ


این وبلاگ برای خوانندگانی محترمی که مطالب مفید تربیتی و قرآنی را دنبال می کند طراحی گردیده واز نقطه نظرات شما استقبال می کند" ahmadi315@yahoo.com
98-9357728846++

مدیر وبلاگ : محمد علی احمدی
نظرسنجی
مطالب ومحتوای این وبلاگ چگونه است؟






سه شنبه 22 مهر 1393
انسان میتواند از راه هاى مختلف به شناخت خدا دست یابد، این شناخت ممکن است از راه عقل باشد و یا از راه دل. گاهى همچون حکیم و فیلسوف از طریق علم حصولى و با استعانت از حسّ و عقل براى مطلوب خود استدلال نموده و آن را مى‏فهمد، و گاه، همانند عارف، از راه علم حضورى به نظاره‏ى معشوق مى‏نشیند و آن را شهود مى‏نماید. مثلاً براى پى بردن به وجود آتش، گاه ممکن است از راه دودى که از آن متصاعد مى‏گردد به چنین فهمى دست یابد، و زمانى هم با مشاهده‏ى خود آتش به وجود آن عالم مى‏شود و وقتى هم با سوختن بخشى از بدنش در آتش، وجود آن را مى‏یابد و احساس مى‏کند.
...برای مشاهده متن کامل مطلب روی عنوان کلیک کنید..

پرسش:

آیا شناخت خدا براى بشر ممکن است؟ تا چه حدى و ارزش این شناخت چقدر است؟

پاسخ اجمالی

انسان میتواند از راه هاى مختلف به شناخت خدا دست یابد، این شناخت ممکن است از راه عقل باشد و یا از راه دل. گاهى همچون حکیم و فیلسوف از طریق علم حصولى و با استعانت از حسّ و عقل براى مطلوب خود استدلال نموده و آن را مى‏فهمد، و گاه، همانند عارف، از راه علم حضورى به نظاره‏ى معشوق مى‏نشیند و آن را شهود مى‏نماید. مثلاً براى پى بردن به وجود آتش، گاه ممکن است از راه دودى که از آن متصاعد مى‏گردد به چنین فهمى دست یابد، و زمانى هم با مشاهده‏ى خود آتش به وجود آن عالم مى‏شود و وقتى هم با سوختن بخشى از بدنش در آتش، وجود آن را مى‏یابد و احساس مى‏کند.

به هر حال در این دو روش، یعنى علم حصولى و حضورى، گاهى راه و رونده و هدف یکى است مانند این که شخص از مطالعه در آیات الهى و نظم موجود در آنها به خدا برسد، و گاهى این گونه نیست، و رونده و راه یکى است و یا راه و هدف یکى است. آنجا که فرد با شناخت نفس خود به خدا مى‏رسد، از قبیل قسم دوم، و در جایى که با تأمل در اسماء و صفات الهى به شناخت خداوند نایل مى‏گردد، از نوع سوم است.

از این اقسام، آنجا که راه و هدف یکى باشد و انسان، یافته‏هاى خود را شهود کند از ارزش بالایى برخوردار است چون دیدن و چشیدنِ هدف است. در آیات و روایات، این طرق سه گانه، تبیین شده‏اند، به ویژه که تأکید گردیده است که روشن‏تر از وجود و ظهور خداوند، چیزى نیست و باید از او به او رسید. او نورى است که براى فهم و رؤیت او نیازى به غیر او نیست و اگر از مشاهده‏ى آن محروم هستیم، به خاطر آن است که پرده‏ى غفلت در وادى علم حصولى و حضورى دامنگیر ما شده است.

ما علم به علم نداریم و براى دستیابى به این علم مرکّب، باید حجاب‏هاى ظلمانى و نورانى را از خود دور نماییم. و بدین سبب گفته شده که خداشناسى، امرى فطرى است و ادله‏ایکه بر وجود و شناخت خداوند اقامه مى‏گردد، راه‏هاى تنبیه هستند نه تعلیل.

البته باید توجه داشت که کنه ذات و صفات خدا، نه مورد فهم حکیم قرار مى‏گیرند و نه شهود عارف؛ و غیر آنها، هم قابل فهم‏اند و هم قابل شهود.
پاسخ تفصیلی

براى پاسخ گویى به این سؤال، در بدو امر باید ابزار شناخت معرفى گردند.ابزار شناخت عبارتند از: حس و عقل و قلب.

حواس ظاهرى، صرفاً با عوارض و ظواهر اشیا سر و کار دارند و به عمق آنها نفوذ نمى‏کنند و على رغم گستردگى و کثرت معرفت‏هایى که به انسان مى‏دهند، از نظر زمانى و مکانى محدودند.

عقل، نیروى ویژه‏اى است که اساسى‏ترین کار آن، درک مفاهیم کلى است و به این معنا، شئون و نقش‏هاى بسیارى دارد که از جمله کارهاى او استدلال است.

اما ابزار شناخت، منحصر در این دو نبوده و انسان مى‏تواند از راه دل و قلب به معارف عظیمى دست یابد. و آنچه دیگران با استدلال بدان مى‏رسند، شهود کند. عرفا در پى شناخت خدا از این طریق‏اند.[1]

به لحاظ دیگر، در یک تقسیم بندى کلى، معرفت یا حصولى است و یا حضورى و شهودى.

شناخت حصولى، از راه مفاهیم ذهنى با توجه به استدلالات عقلى و فلسفى بدست مى‏آید و معرفت حضورى، معرفتى است بدون واسطه قرار گرفتن معنا، مفهوم و صورت ذهنى که واقعیت معلوم نزد درک کننده حاضر است. معرفت حضورى از قبیل معرفت‏هاى عرفانى و شهودى است که واقعیت خارجى شى‏ء مورد شهود قرار مى‏گیرد.

البته در شناخت حصولى (عقلى) از مقدمات حسى و تجربى هم مى‏توان بهره برد، مثلاً از طریق تفکر در نشانه‏هاى خدا یا نظم موجود در جهان به شناختى از خدا رسید که از اقامه‏ى براهین ساده‏اى به دست خواهد آمد. ولى در مواردى که انسان بخواهد به شناخت بیشترى دست یابد، لازم است که از مقدمات عقلى محض کمک بجوید.

به هر حال باید توجه داشت که اولاً: بر اساس پژوهش هاى آزمایشگاهى و دستاوردهاى علوم تجربى صرف، نمى‏توان خدا را اثبات یا نفى نمود[2]، چون دست تجربه‏ى حسى بسى کوتاه‏تر از آن است که به دامان ماوراء طبیعت دراز شود. پس شناخت حسى به تنهایى راه گشا نیست، بلکه باید در مقدمات استدلال اخذ شود.

ثانیاً: اگرچه در متون اسلامى نسبت به مطالعه‏ى آیات آفاقى[3] سفارش شده است و از طرفى، بخاطر استدلالى بودن این روش، شناخت عقلى محسوب مى‏شود، اما نباید از این نکته غفلت نمود که مطالعه‏ى در مخلوقات و آثار صنع و حکمت الهى، فقط نشان مى‏دهند که دست توانا و دانایى است که جهان را مى‏گرداند، اما خود او چه وصفى دارد آیا قائم به ذات است یا... از این روش بدست نمى‏آید.

و اما شناخت حضورى، سه گونه متصور است: الف- علم حضورى علت به معلول، ب- علم حضورى شى مجرد به ذات خودش، ج- علم حضورى معلول به علت.

علم حضورى موجودات، نسبت به خداوند تعالى از دو قسم اول نیست و از نوع سوم است، و انسان به مقدار قصور و محدودیتى که دارد از ادراک خدا محروم مى‏باشد، و على رغم این که آن ذات مقدس به همه نزدیک است، اما دیگران بخاطر این که تا چه مقدار با قصور و محدودیت همراه هستند، در مراتب مختلفى از قرب و بعد نسبت به او قرار دارند.

محقق طوسى (ره) در مراتب شناخت، مثال خوبى دارند و مى‏فرمایند: مراتب شناخت خدا مانند مراتب شناخت آتش است، که پایین‏ترین مرتبه علم درباره آتش شنیدن اوصاف آتش از کسى، و مرتبه‏ى دوم، علم از راه دود آتش، مرتبه‏ى سوم، احساس حرارت و نور آتش؛ و آخرین مرتبه، سوختن و خاکستر شدن در آتش است.[4]

نکته‏اى که تذکر آن در این جا ضرورى به نظر مى‏رسد اینست که در بحث شناخت به لحاظ متعلَّق، گاهى سخن از اثبات وجود خداست و گاهى پیرامون خصوصیات وجودى او، و در هر دو صورت، انسان هم مى‏تواند از اندیشه کمک بجوید و هم از دل، هم بسراغ علم حصولى برود که بفهمد و هم به سراغ علم حضورى که ببیند، اولى را "برهان" گویند و دومى را "عرفان"، البته راهى که در برهان فلسفى متداول است به ارزشمندى یافته‏هاى عرفان نیست.

به هر حال، چه از راه عقل و چه از راه دل، از سه روش مى‏توان به شناختى از خدا رسید. به عبارت دیگر سیر سالک یا اندیشمند، که در مسیرى حرکت مى‏کند و به مقصد مى‏رسد، از سه حال خارج نیست: 1- رونده (سالک) و راه (مسلک) و هدف (مسلوک الیه) جدا از هم‏اند. مثل این که انسان با مطالعه و مشاهده نظم و هماهنگى جهان آفرینش، و این که همه نیازمندند و به یک بى‏نیاز تکیه مى‏کنند و جهان مبدئى دارد، به مقصد برسد و آیاتى از قرآن مردم را به این راه دعوت مى‏کند.[5]

2- رونده، عین راه است مثلاً انسانى در عالم درون مطالعه مى‏کند که من کیستم؟ از کجا آمده‏ام و چرا اراده‏ها و ارادت‏هاى من در اختیار من نیست؟ چرا نمى‏توانم شبستان دل را مهار کنم که خاطره‏اى بدون اذن من پر نکشد...؟ او از این طریق به خدا مى‏رسد.

حضرت على (ع) به این راه، این گونه اشاره مى‏فرمایند: "خدا را از سست شدن اراده‏هاى قوى، گشوده شدن گره‏هاى دشوار و درهم شکسته شدن تصمیم‏ها، شناختم"[6] و یا "من عرف نفسه فقد عرف ربه".[7]

و یا در قرآن آمده: "اى مؤمنین در بستر جانتان سیر کنید و بر شماست که جانتان را بشناسید و از مسیر جانتان جدا نشوید"[8]. این راه، عمیق‏تر و سودمندتر از راه اول است.

3- راه، عین هدف است یعنى رونده که انسان عارف یا اندیشمند است، با دقت در مقصد، مقصود را مى‏یابد، این راه عمیق‏ترین راه است چون از مرحله‏ى سیر آفاقى و انفسى گذشته و با دقت در شاهد مطلق، مى‏فهمد که شاهد مطلق خداست.

"آیا کافى نیست که پروردگارت بر همه چیز شاهد و گواه است"[9] اول، او مشهود و شناخته مى‏شود و بعد دیگران و جهان بیکران، چون او نور السموات و الارض است. ذات احدیت، برترین گواه و شاهد برخود است چندان که براى شناخت او نیاز به هیچ واسطه‏اى نیست.[10] و لذا در خطاب به پیامبرش فرمود: ما از تو پرده را برداشتیم[11]؛ نه از واقع و نه از خود.

امام حسین (ع) در دعاى عرفه همین راه سوم را مطرح مى‏کنند و مى‏فرمایند:

"خدایا آیا غیر تو ظهورى دارد که روشنگر تو باشد و تو آن ظهور را نداشته باشى که آن غیر، روشنگر تو باشد، چه وقت غایب بوده‏اى که نیاز به دلیل داشته باشى و کى دور بوده‏اى که آثار و مخلوقات، ما را به تو نزدیک سازد"[12]

دورى نکرده‏اى که شوم طالب حضور

غایب نگشته‏اى که هویدا کنم ترا

"کور باد چشمى که ترا نمى‏بیند... از تو اى خدا، وصال تو را مى‏خواهم و به وجود تو دلیل بر وجود تو مى‏طلبم".

در این سخنان، بیان شده که براى انسان سالک، خدا روشن‏تر از آسمان و زمین و برگ درختان و... مى‏باشد، امام صادق علیه السلام به این نکته اینگونه اشاره مى‏فرمایند: "کسى که حضور دارد و در عیان است، اول خودش را شناسند و آنگاه صفاتش را. ولى معرفت صفت غایب بر ذات خود او مقدم است... همانطوریکه برادران یوسف در خود یوسف تأمل کردند و به او پى بردند "قالوا ءانک لانت یوسف" آنها گفتند تو یوسفى، نه یوسف تویى! یعنى در احوال خود مخاطب، تأمل کردند و پى بردند که او یوسف است نه این که از دیگران پرسیده باشند که..."[13]

با استفاده از این بیانات، استدلال شده است که: وجودات امکانى حقایقى هستند که عین ربط و اضافه‏ى به واجبند والّا لازم مى‏آید که آنها در ذات خود غنى باشند و در نتیجه، وجوب در ذات آنها باشد و این بدیهى البطلان است، پس آنها در تمام هستى خود وابسته به ذات واجبند و محال است که ربط، بدون مربوط الیه مشاهده گردد. یعنى ادراک استقلالى معلول، ممتنع است و لذا هر مدرَکى هر چند مادى باشد چون در وجود خود عین ربط به مبدء است، ادراک او با ادراک واجب همراه است.[14]

البته علم بر دو گونه است: علم بسیط و علم مرکب، همانگونه که جهل از ایندو قسم برخوردار است. علم بسیط عبارت است از: صرف آگاهى به یک مطلب بدون آنکه این آگاهى مورد توجه و شناخت ثانوى قرار گرفته باشد. و علم مرکب آنست که: علم از شناخت ثانوى برخوردار است، یعنى شخص بداند که مى‏داند. و ما بر این باوریم که: شناخت خداوند براى هر کس که از ادراک بهره‏اى دارد، اعم از آنکه آن ادراک، حصولى باشد یا حضورى و با صرف نظر از این که متعلّق آن ادراک چه باشد، امرى ضرورى و حتمى است. یعنى انسان وقتى چیزى را ادراک کرد به علم حصولى یا علم حضورى، ناگزیر به ادراک واجب تعالى نایل شده است.[15] "معروف عند کل جاهل"[16] حتى انسان شاک، قبل از این که شکّش را ببیند، خدا را مى‏بیند چون خدا علت شک اوست و شک او هم عین ربط به خداست. بله عده‏اى علم به علم ندارند و از این ادراک ضرورى غافلند. و اگر حضرت على (ع) مى‏فرماید: هیچ چیز را ندیدم مگر آنکه خداى را قبل از آن مشاهده نمودم[17] و یا بیان مى‏دارد: "من خدایى را که نبینم عبادت نمى‏کنم"[18] بخاطر اینست که آنحضرت علم به علم دارد؛ آنحضرت به این حقیقت رسیده که "فاینما تولوا فثم وجه الله"[19] و وجه را بدون مشاهده صاحب وجه نمى‏توان مشاهده کرد. او عارفى است که با موت ارادى، هم اکنون مشاهده مى‏کند که ما سوى الله در نهانند و فقط جهان آفرین، آشکار است و لذا است که مى‏فرماید: "لو کشف الغطاء ماازددت یقیناً".[20]

از آنچه مانع فهمیدن و دیدن است، به حجاب تعبیر مى‏کنند و حجاب، یا ظلمانى است و یا نورانى. در حجاب ظلمانى که همان حجاب مادى است سه امر لازم است: محجوب، حاجب و محجوب عنه، ولى در حجاب نورانى بیش از دو امر نیست، محجوب و محجوب عنه و حجاب در این مورد اخیر، بخاطر شدت نورانیت محجوب عنه و یا به عبارت بهتر، ضعف محجوب است. مثلاً گاهى آدمى بواسطه دیوار یا غبار[21] خورشید را نمى‏بیند و گاهى هم بخاطر شدت نور خورشید یا ضعف دیده‏ى خود، از دیدار آن محروم مى‏شود.

حجاب روى تو هم روى تو است در همه حال

نهان زچشم جهانى ز بس که پیدایى

و بین خداو مخلوقاتش، حجابى غیر از همان مخلوقاتش وجود ندارد.[22] و اگر انسان بتواند حجابهاى ظلمانى و انانیت و هواى نفس را به کنارى نهد، باز باید براى رفع حجب نورانى تلاش کند، و لذا در مناجات شعبانیه، خرق حجب نورانیه از خدا طلب شده است،[23] و غیر از پیامبر صلى الله علیه وآله و اهل بیت‏علیهم السلام، کسى توان خرق تمام حجب نورانى را ندارد. البته کنه ذات و صفات، حتى براى پیامبر و اهل بیت‏علیهم السلام هم، دست یافتنى نیست[24] و وجود مبارک آنها خود، حجب نورانى براى مشاهده کنه محسوب مى‏شود و چون ممکن الوجود نمى‏تواند از محدودیت و تعین خارج گردد، آنها هم خداوند را از منظر هستى محدود خود نظاره مى‏کنند "عنقا شکار کس نشود، دام برگیر".

پس علم هر عالِمى، در محدوده هستى خود عالِم و به میزان خرق و حُجب از ناحیه‏ى او مى‏باشد. حضرت على (ع) در بیانى اینگونه مى‏فرمایند: "عقول را هرگز توان دستیابى به کنه و دایره‏ى صفت او نیست و از طرفى دیگر، هیچکس را نیز از شناخت قدر لازم حجابى نمى‏باشد."[25] یعنى از طرفى تمام موجودات جهان امکان، آیات حق‏اند و همچون آیینه[26]، هم نماى صادق دارند و هم موجود جداى از صاحب صورت نیستند و اصلاً سهمى براى آنها نیست مگر نشان دادن جمال صاحب صورت، گرچه کودکان آنرا موجود جدا مى‏پندارند.

و از طرف دیگر "لایدرکه بُعد الهمم و لایناله غوص الفطن"[27] که ذات او نه مورد فهم حکیم قرار مى‏گیرد و نه شهود عارف و لذا همیشه معرفت با اعتراف به عجر[28] همراه است و این نیست مگر به جهت این که نسبت مقدار مجهول به معلوم، نسبت نامتناهى به متناهى است.

نکته‏اى که در پایان لازم است ذکر گردد اینست که: در روایات از شناخت فطرى، سخن به میان آمده است و شناخت فطرى از نوع علم حضورى است که بیان آن گذشت.

فطریات انسان به دو دسته تقسیم مى‏شود: الف - شناختهاى فطرى که هر انسانى بدون نیاز به آموزش، از آنها برخوردار است. ب میلها وگرایشهایى فطرى که مقتضاى آفرینش هر فردى است. به اوّلى، "خداشناسى فطرى" و به دوّمى، "خداپرستى فطرى" اطلاق مى‏شود ولى همان طوری که گفته شد، خداشناسى فطرى، و خداپرستى فطرى شناخت آگاهانه نیست بگونه‏اى که افراد عادى را از تلاش عقلانى براى شناخت خدا بى‏نیاز کند.

امّا بجهت فطرى بودن خداشناسى، راه هایى که طى مى‏شود راه تنبیه هستند نه تعلیل، در تعلیل، انسان متوجه مى‏شود که چیز تازه‏اى کسب کرده است اما در تنبیه، انسان وقتى به مقصد رسید متوجه مى‏شود که آن را از اوّل و آغاز راه به همراه داشته است و لذا در تعبیرات قرآن و روایات از کنار رفتن پرده‏ى غفلت، سخن بمیان آمده است و راهى که انسان را از غفلت برهاند، راه تنبیه است نه راه تعلیل.در این مقاله از منابع ذیل نیز استفاده شده است:

الف) تحریر تمهید، القواعد، آیت الله جوادى آملى، ص 722 تا 785 - ص 1 تا 66.

ب) رحیق مختوم، آیت الله جوادى آملى، بخش دوم از ج اول ص 188 و 189 و 193 تا 201.

ج) تفسیر موضوعى، آیت الله جوادى آملى ج1، ص 162 تا ص 175.

د) رحیق مختوم، آیت الله جوادى آملى، بخش سوم از جلد اول، ص 534.

ه) مبانى معرفت دینى، محمد حسین زاده، ص 36 - 44.

و) المیزان، علامه طباطبائى، ج 6 ص 86 - 105.

ز) آموزش عقاید، آیت الله مصباح، ص 35 - 62.

ح) سیرى در نهج البلاغه، شهید مطهرى.

ط) قرآن و عرفان و برهان از همدیگر جدایى ندارند، آیت الله حسن زاده،  ص 141 و 142 و 143.

[1] گرچه بر اساس نقل هم مى‏توان به شناخت رسید اما قبلاً باید اعتبار آن ثابت شده باشد و بعد از اثبات، و این که سخن از معصومین صادر شده، مى‏تواند مقیاسى براى صحت و سقم یافته‏هاى عقل و قلب، باشد.

[2] شیخ صدوق (ره)، التوحید، ص 293، باب اثبات حدوث عالم حدیث اول.

[3] فصلت، 53.

[4] به نقل از لقاء الله، آیت الله حسن زاده، ص 26 و 27. (با تلخیص).

[5] طه، 50 ؛ سجده، 71 ؛ اعلى، 3 ؛ آل عمران، 190.

[6] نهج البلاغه، قصار الحکم 250، ترجمه‏ى محمد دشتى.

[7] شرح ابن ابى الحدید ج 20، ص 29 ؛ اسرار البلاغة، ص 88.

[8] مائده، 105.

[9] فصلت، 53.

[10] ابراهیم، 10 ؛ نور، 35.

[11] "لقد کنت فى غفلة من هذا فکشفنا عنک غطائک فبصرک الیوم حدید" ق، 22.

[12] مفاتیح الجنان ص 496.

[13] تحف العقول - کلامه فى وصف المحبة ص 342.

[14] اسفار، ج 1، ص 113 تا 120.

[15] "لایدرک مخلوق شیئاً الّا بالله و لاتدرک معرفة الله الا بالله"، التوحید، صفات الذات و الافعال، حدیث 7، ص 143: "یچ مخلوقى چیزى را درک نمى‏کند مگر به خدا و خدا را هم نمى‏توان شناخت مگر به خدا".

[16] التوحید، باب التوحید و نفى التشبیه، حدیث 15 ص 58: "او همه کس مى‏شناسد و لو این که از جهّال باشند".

[17] "ما رأیت شیئاً الّا و رأیت الله قبله"، اسفار، ج 1، ص 117.

[18] "ما کنت اعبد ربّاً لم اره"، کافى، ج 1، باب ابطال الرویة، حدیث 6 ؛ التوحید، باب ما جاء فى الرویة، حدیث 6.

[19] بقره، 115: به هر سو رو کنید خدا آنجاست.

[20] شرح ابن میثم على المأة کلمة لامیر المؤمنین - کلمه اولى. "اگر حجاب‏ها دریده شود، بر یقین من افزوده نمى‏شود".

[21] جمال یار ندارد نقاب و پرده ولى         غبار ره بنشان تا نظر توانى کرد (حافظ).

[22] امام کاظم (ع) فرمود: "لیس بینه سبحانه تعالى و بین خلقه حجاب غیر خلقه" التوحید، ص 179، باب نفى المکان و الزمان و الحرکة عنه تعالى، روایت 12.

[23] "و أنر ابصار قلوبنا بضیاء نظرها الیک حتى تخرق ابصار القلوب حجب النور فتصل الى معدن العظمه و...".

[24] آل عمران، 30: خداوند شما را از خودش بر حذر مى‏دارد "ویحذرکم الله نفسه".

[25] نهج البلاغه، خطبه 49.

[26] امام رضا علیه السلام در بحث با عمران صابى مى‏فرمایند: "نه او در خلق است و نه خلق در او، همچون آیینه که نه تو در اویى و نه او در تو. و آیینه نیز همچون سراب نیست که نماى کاذب داشته باشد و هم واقعیتى غیر از نشان دادن صاحب صورت ندارد." شیخ الصدوق، التوحید، ص 434 و 435.

[27] نهج البلاغه، خطبه اول.

[28] "ما عرفناک حق معرفتک" بحار، ج 71، ص 23، روایت اول. همان طوری که: "ما عبدناک حق عبادتک"، مراة العقول، ج 8، ص 146.

منبع: اسلام کوئست


نوع مطلب : پرسش و پاسخ، قرآن، اسلام، نهج البلاغه، جامعه، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
جمعه 20 مهر 1397 12:07 ق.ظ

Reliable tips. Many thanks!
levitra 20 mg bayer prezzo levitra 20 mg bayer prezzo levitra 20mg levitra 20 mg levitra 10 mg prezzo buy levitra 20 mg vardenafil 20mg buy levitra 10mg cheap 20mg levitra levitra 20 mg bayer prezzo
سه شنبه 10 مهر 1397 01:31 ب.ظ

Kudos. Lots of material.

buy cialis online cialis tablets for sale buy brand cialis cheap acheter cialis meilleur pri cialis prezzo al pubblico buy generic cialis click here cialis daily uk cialis dosage cialis daily new zealand cialis lilly tadalafi
یکشنبه 8 مهر 1397 08:41 ق.ظ

Really tons of good facts!
cialis 200 dollar savings card the best choice cialis woman cialis generico can i take cialis and ecstasy generic cialis soft gels cialis for sale viagra vs cialis vs levitra achat cialis en europe generic cialis canadian drugs generic cialis
شنبه 31 شهریور 1397 10:16 ب.ظ

Seriously plenty of wonderful advice.
canadian online pharmacies legitimate canadian rx top rated canadian pharmacies online trust pharmacy canadian canadian pharmacies stendra drugs for sale deep web pharmacy onesource pharmacy canada online prescriptions canadian discount pharmacies in canada canadian prescriptions online
چهارشنبه 28 شهریور 1397 11:16 ب.ظ

Beneficial advice. Thanks a lot!
cialis lilly tadalafi cialis tablets australia venta de cialis canada cialis patentablauf in deutschland the best site cialis tablets free generic cialis generic cialis soft gels cialis per paypa cialis super kamagra cialis herbs
سه شنبه 27 شهریور 1397 08:10 ب.ظ

Kudos! A good amount of advice.

cialis mit grapefruitsaft usa cialis online tarif cialis france cialis professional from usa achat cialis en itali cialis online holland cialis uk tadalafil 10 mg cialis 10mg prix pharmaci generic cialis levitra
پنجشنبه 15 شهریور 1397 10:05 ق.ظ

With thanks, I value it!
generic cialis review uk brand cialis nl cialis ahumada price cialis wal mart pharmacy cialis generico lilly 5 mg cialis coupon printable how do cialis pills work tadalafil 10 mg cialis patentablauf in deutschland purchasing cialis on the internet
چهارشنبه 14 شهریور 1397 01:51 ق.ظ

Truly a good deal of beneficial material!
canadian drug pharmacy near me trust pharmacy canada northwestpharmacy no 1 canadian pharcharmy online canadian pharmacy uk delivery the best canadian online pharmacies legitimate canadian mail order pharmacies canadian pharmaceuticals reviews canadian rx
دوشنبه 12 شهریور 1397 11:24 ب.ظ

You reported that wonderfully.
link for you cialis price cialis 5 mg schweiz where cheapest cialis cialis 5 mg effetti collateral venta de cialis canada low dose cialis blood pressure order a sample of cialis generic cialis buy cialis uk no prescription cialis generico milano
دوشنبه 12 شهریور 1397 05:48 ق.ظ

Nicely put. Appreciate it!
tadalafil 5mg prezzo di cialis in bulgaria brand cialis generic generic cialis in vietnam cialis pas cher paris precios de cialis generico cialis for sale in europa we choice cialis uk tadalafilo cialis en mexico precio
یکشنبه 11 شهریور 1397 03:20 ب.ظ

Really a lot of awesome info.
click here cialis daily uk tadalafil 20mg cialis arginine interactio cialis side effects order generic cialis online cialis generico in farmacia viagra or cialis price cialis per pill price cialis best cialis wir preise
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:55 ق.ظ

With thanks, I value it!
i want to buy viagra buy viagra in malaysia generic viagra online pharmacy levitra buy viagra no prescription online can you actually buy viagra online how can i order viagra online viagra how to buy is it legal to buy viagra online canadian viagra
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 12:15 ب.ظ

You actually stated this adequately!
buy genuine viagra online buy viagra locally viagra without presc online pharmacy uk viagra no rx buy viagra professional viagra cheap price how to buy viagra without a prescription buy viagra cheapest price buy viagra mastercard
شنبه 4 فروردین 1397 02:52 ق.ظ

Superb content. With thanks.
tadalafil 10 mg cialis sans ordonnance tadalafilo cialis generic the best choice cialis woman 200 cialis coupon cialis professional yohimbe brand cialis generic tadalafil generic buy brand cialis cheap
دوشنبه 28 اسفند 1396 08:08 ق.ظ

Kudos! I appreciate this.
cialis generic tadalafil buy wow look it cialis mexico cialis generika in deutschland kaufen cialis sans ordonnance generic cialis pro we choice cialis uk generic cialis at walmart cialis wir preise purchase once a day cialis cialis kaufen bankberweisung
یکشنبه 12 شهریور 1396 09:04 ب.ظ
Hello this is kinda of off topic but I was wanting to know if blogs use WYSIWYG editors or if
you have to manually code with HTML. I'm starting a blog soon but have no coding experience so
I wanted to get advice from someone with experience.
Any help would be enormously appreciated!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی